Volledige reviews

Helena van Dijk

Het einde van de eenzaamheid

Zijn er elementen in een persoonlijkheid die alles doorstaan?

Benedict Wells (München,1984) vertelt in het veelgeprezen en met verschillende prijzen bekroonde boek Het einde van de eenzaamheid het verhaal van Jules Moreau. Jules belandt na een ernstig motorongeluk in het ziekenhuis en neemt de lezer mee in zijn herinneringen naar zijn jeugd. Jules, zijn oudere broer Marty en oudste zus Liz, hebben namelijk na een beschermde jeugd hun ouders verloren door een ongeluk en belanden alle drie in een internaat. In de tijd in het internaat ervaren ze weinig steun aan elkaar; ze gaan allemaal zo hun eigen weg en zijn op hun eigen manier getekend door het drama dat hen is overkomen.

Jules is een eenzame jongen, die alleen aansluiting heeft bij Alva, een meisje dat net zo in zichzelf gekeerd is als hij. Naarmate Jules en zijn broer en zus volwassen worden, wordt de onderlinge band toch weer sterker. Alle drie zijn ze op een verschillende manier beschadigd door het trauma dat ze meegemaakt hebben en beseffen ze dat ze alleen elkaar nog hebben. Ook Alva verschijnt na jaren van afwezigheid weer terug in het leven van Jules en het lijkt er op, dat ze samen de verloren jaren gaan inhalen, maar dan slaat het noodlot toch weer toe.

Het einde van de eenzaamheid is een ontroerend en subliem geschreven boek, dat knap is opgebouwd met flashbacks en vooruitwijzingen. De eerste zin van het boek is al reden om geïntrigeerd verder te lezen: Ik ken de dood al heel lang, maar nu kent de dood mij ook. Het is een boek dat je aan het denken zet. Jules vraagt zich af in hoeverre zijn persoonlijkheid door alles wat hij heeft meegemaakt, veranderd is. Waarom is hij zoals hij is?

Wat zou het onveranderlijke in je zijn? Dat wat in ieder leven hetzelfde zou zijn gebleven, ongeacht het verdere verloop daarvan? Zijn er elementen in een persoonlijkheid die alles doorstaan?

Het zijn interessante vragen, die Wells aansnijdt in zijn boek. Vragen die iedereen zichzelf zou kunnen stellen, maar die in het geval van Jules heel logisch en natuurlijk aanvoelen. De thematiek van het boek (omgaan met verlies van ouders, opgroeien in een internaat) is niet nieuw, maar de manier waarop Wells zijn boek heeft geschreven is fenomenaal. Het is een boek dat je bijna niet kunt wegleggen, dat je raakt en waarover je dagen nadat je het gelezen hebt nog steeds aan het nadenken bent.

'Ik zeg het niet graag nog een keer, maar je kunt het verleden niet terughalen of veranderen,' zei mijn broer aan de telefoon. 'Ja hoor, dat kan best,' zei ik.

Ellen Van Zuilekom

Loslaten

"Waardoor komt het dat een leven wordt zoals het wordt?"

Deze vraag stelt Jules, de "verteller" zichzelf als hij na een motorongeval ontwaakt in het ziekenhuis. Daar liggend gaan zijn gedachten terug in de tijd, tot naar zijn kindertijd. Jules neemt ons mee naar zijn leven als jongste broertje in een gezin met drie kinderen tot aan het heden en maakt ons deelgenoot van al zijn twijfels, zorgen en vreugdevolle herinneringen.

Jules is de jongste van het gezin. Liz is zijn oudste zus en Martin, vaak Marty genoemd, is de middelste telg in het gezin.

Ieder jaar gaan zijn gewoontegetrouw met hun ouders naar oma in Frankrijk. Wells omschrijft de rit er naar toe, die er aan toe gaat zoals bij hoogstwaarschijnlijk ieder gezin: geruzie op de achterbank, maar zeker ook de liefde onderling. Er lijkt niets aan de hand. Maar is dat ook werkelijk waar? Wells laat al vrij vlot doorschemeren dat er meer speelt dan je in het eerste gezicht zou denken.

"Ik hield meer van mijn zus dan wie ook en daar kwam geen verandering in toen ze me jaren later in de steek liet." en "Het leek wel alsof hij elk jaar terug moest naar de plek waar hij het meest werd vernederd." (uitspraak van Marty over hun vader als zij weer, zoals elk jaar, naar Frankrijk gaan).

Als lezer maakt je dit nieuwsgierig naar het waarom. Wat is er gebeurd in het verleden met de vader van Jules en waarom laat Liz op een zeker moment Jules in de steek?

Als Jules nog maar zeven jaar jong is verliest hij zijn ouders. De kinderen worden ondergebracht in een internaat. Jules trekt zich steeds meer in zichzelf terug en vindt weinig aansluiting met de andere kinderen. De enige met wie hij een klik voelt is Alva. De jaren op het internaat is Alva dan ook zijn beste vriendin. Na deze periode verliezen zij elkaar uit het oog.

Jaren later krijgen zij weer contact met elkaar en praten over vroeger. Jules ontdekt dan pas wat zij altijd voor hem heeft betekend en nog steeds voor hem betekent.

Ook het contact met zijn broer en zus wordt weer wat beter. Beetje bij beetje wordt duidelijk wat hen, stuk voor stuk, heeft gebracht waar zij nu zijn en hen heeft gemaakt tot wat zij nu zijn.

Het einde van de eenzaamheid is een prachtig boek, wat je doet beseffen waar het om draait in het leven: liefde, familie, vriendschap, het omgaan met teleurstellingen en toch weer weten verder te gaan, over loslaten in al haar facetten.

Het is een verhaal wat beklijft, wat je bewust maakt van het feit te genieten van het hier en nu, daar het zo over kan zijn.

Dirk De Wolf

Ik mocht dit boek recenseren en was verbaast van de pracht van dit boek. Dit is en pareltje. Waarom ik dit vind schrijf ik hier neer:

Dit is een roman, familiekroniek die begint met een motorongeval waardoor Jules Moreau in het ziekenhuis terecht komt.

Het is het begin van een prachtig verhaal met mooie zinnen. Het is het verhaal van drie kinderen die hun ouders snel verliezen en op internaat terecht komen. We zien de eerst verliefdheid van Jules, de ontmoeting met Alva. Ook volgen we de geschiedenis en het leven van de andere gezinsleden. Het verhaal leest als een trein en wanneer Alva voor de tweede keer in zijn leven komt wil je steeds sneller lezen om te weten wat er gebeurt met Jules en Alva. Net als in het echte leven is er ook een zwarte periode in het leven van Jules en Alva. De wijze waarop ze deze periode proberen te overwinnen is gewoon poëzie.

De laatste pagina's sluiten aan op het begin en zo krijg je een familie epos met als boodschap dat een mens steeds na een val opstaat en verder gaat maar nooit de mooie momenten zal en kan vergeten. In het boek komen veel emoties voor: het geluk bij gezinsmomenten, het verdriet bij slecht nieuws en de wanhoop en vele vragen bij de diagnose.

Dit boek prikkelt mij om nog meer van deze auteur te lezen

De cover laat voor mij een jongen zien die verdriet heeft en die blijkbaar alleen is.

Cover: 8/10

Verhaal: ****

Kelly Illegems

Het word heel mooi verteld. Het gaat over 3 kinderen die heel vroeg hun ouders zijn verloren. Ondanks ze jong waren hebben ze zich goed ontwikkeld, je leert op dat moment je echte karakter kennen en ook je zus en broer. Het verhaal is mooi verteld maar wel een beetje eentonig, soms word er te veel details geven.

Maar voor een roman is het wel heel goed gedaan.

Saskia Imbert

Jules wordt wakker in het ziekenhuis na een motorongeluk. Hij kijkt terug op zijn verleden. Op het verlies van zijn ouders, zijn schooltijd op het internaat, zijn liefde voor Alva. De relatie met zijn zus Liz en broer Marty staat ook centraal in dit verhaal. Hoe gaan zij om met het verlies van hun ouders?

'Het einde van de eenzaamheid' is een prachtig geschreven roman over alle facetten van het leven. Heden en verleden blijven elkaar steeds raken. Misschien blijven de personages toch nog te vlak en hadden ze net iets beter kunnen uitgewerkt worden om nog meer voeling te geven?

Tijdens het lezen heb ik enkele mooie citaten genoteerd. Maar vooral de beginregel komt op het einde van het verhaal tot zijn recht in al zijn eenvoud en kracht: "Ik ken de dood al heel lang, maar nu kent de dood mij ook."

Verwijzingen naar muziek en literatuur hebben mij nieuwsgierig gemaakt. Zo heb ik Nick Drake ontdekt, dat geeft voor mij alvast een meerwaarde aan dit boek! En 'Het hart is een eenzame jager' van Carson McCullers ga ik nu eindelijk toch eens lezen!

Ik kijk uit naar een volgend werk van Benedict Wells!

Diederik Taselaar

Het einde van de eenzaamheid is een spiegel van het leven.

Een prachtig geschreven verhaal dat je pakt en niet meer loslaat. Het is me lang niet overkomen dat ik zo geraakt ben door een verhaal dat op een zeker moment de tranen in mijn ogen stonden. Heerlijk om zo meegenomen te worden in een boek waarbij je steeds de drang voelt het te spiegelen aan je eigen levensverhaal.

Prachtige zinnen zoals " het tegengif voor eenzaamheid is geborgenheid" en " ik en alleen ik ben de architect van mijn bestaan". Zo zijn er zeer veel in het boek te vinden. Buitengewoon mooi. Kan maar 1 ding van de daken schreeuwen, LEZEN,LEZEN,LEZEN

Juul van den Berg

De eenzaamheid in ons kunnen we alleen samen overwinnen.

Hoofdpersoon van het boek is Jules, je beleeft het vanuit zijn perspectief. Maar eigenlijk zijn alle personages de hoofdpersonen. Ze kunnen niet zonder elkaar bestaan.
De kinderen Jules, Liz en Marty, die al op jonge leeftijd hun ouders verliezen. Maar ook Toni, Elena en Alva die hen op hun eigen manier helpen het leven te doorstaan.

Het belangrijkste is dat je je echte vriend Jules…Je echte vriend is iemand die er altijd is, die je hele leven naast je meeloopt.

Het is een boek dat ik met tranen in mijn ogen en brok in mijn keel heb uitgelezen. Niet omdat het een verdrietig boek is, maar eerder een boek over hoop. Over de veerkracht van mensen. Ondanks de, nogal aanwezige, dood van geliefden.

De relaties tussen de zes hoofdpersonen is bijzonder. Bijna symbiotisch te noemen. Al zitten er soms jaren van geen of weinig contact tussen. Ze komen altijd weer bij elkaar terug. Om weer een bepalende rol in elkaars leven te vervullen. Heel bijzonder.

Ik heb eigenlijk altijd alleen maar gelezen om te vluchten, om me door een paar zinnen of een verhaal te laten troosten.

Deze zin raakt mij persoonlijk, omdat ik het lezen vaak ook zo ervaar. Natuurlijk is lezen is ook ontspanning. Maar vaker nog wat deze zin zegt.

Ik las dit boek na een slechte leesperiode. Maar dit boek heeft me er helemaal overheen geholpen. Ik werd eigen meteen gegrepen. Door de schrijfstijl, maar ook het verhaal. Ik heb heerlijk in het boek gewoond. Met een lach en een traan. Ik vond het meer dan jammer dat ik het boek uit had.

Peter Boer

'Misschien schrijf je niet op papier, maar in je hoofd wel.'

Wat heb ik nog toe te voegen als het DWDD Boekenpanel bestaande uit Arno Koek, Brecht Russchen, Lenneke de Ruijter en Manda Heddema Benedict Wells roman Het einde van de eenzaamheid als Boek van de Maand kiest? Ik zie de indrukwekkende animatie van Janneke Swinkels en Tim Frijsinger. Superlatieven schieten bijna te kort als ik later lees dat het de beste 'de beste John Irving-roman die niet door John Irving geschreven is.' Dit is nog niet genoeg; 'Wells slaagt erin de lezer vanaf de eerste pagina mee te sleuren in een boeiende reis langs de dood, verlies, eenzaamheid en de vraag of alles in het leven voorbestemd is.' En Monique Burger van de Nieuwe Boekhandel noemt het een evenwichtig boek, dat getuigt van een groot psychologisch inzicht en dat met veel empathie is geschreven.'

Als lezer blijf ik achter, moet nog beginnen. Ik twijfel voor een moment. Maar dan gebeurt er iets. Ook ik word meegezogen door het verhaal dat gaat over een drietal familieleden, Jules, (de ik-verteller), zijn oudere zus Liz en eveneens oudere broer Marty. Jules ligt in het heden bij te komen van een ernstig motorongeluk in een ziekenhuis en dat afgedwongen rustmoment in zijn bestaan brengt hem ertoe balans op te maken van de verloren tijd. Wells schrijft in sprankelende zinnen, soms wonderschoon. Heden en verleden blijven elkaar steeds raken. 'Ik ken de dood al heel lang, maar nu kent de dood mij ook. (..) Voor het ongeluk …Was er toen niet nog iets heel anders.' Dan weet ik dat het inderdaad niet zomaar een roman is. De superlatieven moet ik proberen te vergeten. Het is nu aan mij.

Wells roman raakt me vanaf het begin. Al gauw heb ik het gevoel dat ik met Wells roman zijn reis in de tijd zelf meemaak. Ik lees met een potlood in de hand, onderstreep soms zinnen. Waarom? Omdat ze gewoon schitterend zijn. Bij een tweede lezing zal ik nog weten waarom ik bepaalde zinnen onderstreepte. 'Misschien schrijf je niet op papier, maar in je hoofd wel,' zei ze met haar zachte stem en ze raakte mijn arm aan. 'Dat heb je altijd gedaan. Je bent een herinneraar en een bewaarder en dat weet je.' Het einde van de eenzaamheid is een bestseller, een pageturner. Zelden lees ik bestsellers. Benedict Wells roman werd me in de schoot geworden.

Ik begon te lezen en ben niet meer opgehouden. Een meesterlijk roman waar ik eigenlijk niets aan toe te voegen heb. Behalve misschien dan wel dit: Gerda Baardman vertaalde Benedict Wells vierde roman heel mooi. Ook dat mag gezegd worden. Lees en herlees Het einde van de eenzaamheid. Lezen met een potlood in je hand is niet verplicht.

Martin Overheul

Sommige liefdes zijn zo alomvattend dat het lijkt alsof ze de hele wereld willen omhelzen. Flauberts Madame Bovary is zo'n boek. Wuthering Heights van Charlotte Brontë ook. Om maar te zwijgen over Liefde in tijden van cholera, waarin thema's als (onmogelijke) liefde, dood, noodlot en begeerte op meesterlijke wijze worden gebeeldhouwd tot een roman die levensechter lijkt dan het echte leven. Het einde van de eenzaamheid, het laatst verschenen boek van de Duits-Zwitserse schrijver Benedict Wells (Benedict von Schirach) houdt zich in de buurt van dat rijtje op. Het is een van die boeken die groter zijn dan het leven zelf, maar die een mondiaal thema terugvoeren tot de intimiteit van een handvol mensen.

De tijd speelt bij wijlen een sardonisch spel met de hoofdpersonen van dit verhaal. Het verleden, dat zo rigoureus heeft ingegrepen in de levens van Jules en Alva, de centrale personages in de roman, het heden en de toekomst spelen struikelend haasje-over met elkaar en laten daarbij heel wat schade achter op hun beider levenspad. Want zo gaat dat in een mensenleven. Momenten van geluk worden maar al te vaak ingehaald door momenten van tegenspoed, zelfs als die tegenspoed zich in het verleden heeft afgespeeld. Het is alsof Wells wil aantonen dat er niet zoiets bestaat als de voltooid verleden tijd. Dat blijkt ook uit het motto van dit boek: 'Als de tijd nu eens niet bestond? Als alles wat je beleeft eeuwig was en als niet de tijd aan jou voorbijging, maar jijzelf aan de dingen die je beleeft?' Alsof we vanuit een rijdende trein naar de gebeurtenissen in ons leven kijken.

Wells werkt deze brede thematiek uit in een zorgvuldig opgebouwd verhaal, geschreven in een soepele stijl, voorzien van enkele zeer fraaie observaties en verteld met een grote overtuigingskracht. Als hij zichzelf had kunnen opleggen - of laten opleggen door een strenge redacteur - om zijn verhaal iets minder omstandig te vertellen (het boek is naar mijn gevoel een bladzijde of 50 te lang) dan had Het einde van de eenzaamheid zich mogen meten met bovengenoemde titels en had het door de jaren heen kunnen uitgroeien tot een meesterwerk. Dat zit er voor Wells nu nét niet in. Maar dat neemt niet weg dat hij een excellente roman heeft geschreven.

René Droger

"Wat een schrijver!

Zo liefdevol en krachtig, schrijft hij over zijn personages.

Vanuit de ik-vorm, weet hij de tragiek en ellende op zo'n manier te beschrijven, dat het op geen enkel moment sentimenteel overkomt.

Des te heftiger beleef je dan wat er gebeurd in het leven van de hoofdpersoon.

Ik was tevreden over het einde, want tijdens het lezen, hoop je telkens weer, dat het goed komt.

Voor mij mocht het nog wel even doorgaan, ik vond het jammer, dat ik het uit had.

Dikke complimenten, ruim 4 sterren voor Benedict Wells! "

  • Meulenhoff is onderdeel van samenwerkende uitgeverijen Meulenhoff Boekerij