Volledige reviews

Pierre

Leven na de kampen van een nazivolgeling.

Olivier Guez schreef een boek over De Engels des doods, of Josef Mengele, de arts die duizenden onschuldige burgers de dood in joeg en/of onmenselijk proeven op hen uitvoerde in naam van de wetenschap.

Het boek is grotendeels gebaseerd op geschiedkundige feiten, en deels verwerkt de auteur fictie in zijn boek.

Via het boek krijgen we een goede kijk op de vlucht van Mengele, na een onwaarschijnlijk verblijf van een drietal jaar in Beieren na WO2. Je gaat met hem en andere nazikopstukken naar het Argentinië van Perón. Daar bouwen zij een nieuw leven op en wassen ze nog steeds hun handen in onschuld. Ze blijven ervan overtuigd dat wat zij deden goed was, en is, voor de mensheid en de wereld.

Ondanks zijn vrijheid blijft het spook van aangehouden te worden of ontvoerd te worden hem en zijn kompanen achtervolgen. Hij kent geen rustig verblijf in Argentinië en als het hem te heet wordt moet hij vluchten naar Paraguay van Stroessner en daarna zelfs naar Brazilië.

Hij kan dit alles bekostigen, en overleeft, dankzij de steun van zijn familie, voor wie hij als ambassadeur fungeert in Zuid-Amerika voor de bekendmaking en promotie van de Mengele landbouwmachines.

Mengele blijft door het boek zijn daden goedpraten en blijft overtuigd dat zijn onderzoeken en daden de enige juiste waren. Hijzelf is en blijft een übermensch en blijft de gewone man in de straat minachten.

Mengele overlijdt tenslotte eenzaam op het strand in Brazilië aan hartfalen.

Een klopjacht op zijn persoon en zijn lichaam blijft nog ettelijke jaren aanslepen om uiteindelijk te resulteren in een mededeling van de familie en een excuus voor zijn daden.

Olivier Guez heeft een vlot leesbaar boek geschreven met een gruwelverhaal als uitgangspunt, doch zonder ooit de waarheid geweld aan te doen of de feiten te verbloemen.

Mengele wordt afgeschilderd zoals hij was, een narcist, excentriek persoon met perverse gedachten en ideeën. De doctrine van de nazi's gaat hij evenmin uit de weg.

Josef Mengele kreeg een stem, doch een stem die je als lezer nooit kan appreciëren en waaruit blijkt dat je nooit iemand kan en mag vertrouwen. Kijk vaak achterom want een mes is heel erg vlug in de rug gestoken.

Het boek leest erg vlot door de vlotte beschrijvende, bijna biografische stijl.

De auteur heeft een goede poging ondernomen om de persoon Mengele uit te diepen en de hype rond zijn persoon te verklaren.

Ik geef graag vier sterren aan dit boek.

Berendina

Ik vind de cover goed gekozen bij dit boek, de ingetogen, rustige cover past goed.

Verder was het boek erg interessant om te lezen, met feiten en aangevuld met wat de auteur denkt hoe het gegaan is.

Het boek geeft het een mooie uiteenzetting van de vlucht van Mengele, en een aantoning hoe hij het hem gelukt is om nooit gepakt te worden. Onvoorstelbaar dat hij nooit gepakt is en niet voor te stellen hoe zo'n hoog geplaatst nazi kopstuk alles en iedereen kan omzeilen en kan sterven zonder dat hij ook maar enige straf gekregen heeft.

Het lijkt mij dat het voor de auteur een moeilijk boek was om te schrijven omdat de hoofdpersoon verre van sympathiek is.

Hoewel het niet echt leest als een roman is het voor diegene die interesse heeft in dit soort boeken een fijn en interessant boek om te lezen.

Geen boek wat je even snel tussendoor leest, maar echt de moeite waard om tijd voor te maken en te lezen.

Marianne

Verslag van een zelfgekozen ballingschap

De verdwijning van Josef Mengele is een, op historische feiten gebaseerde, roman over de vlucht van de marteldokter van Auschwitz na de Tweede Wereldoorlog naar Zuid-Amerika. Feit en fictie zijn door elkaar geweven tot een boeiend boek.

Na zich in Europa schuil te hebben gehouden, arriveert Mengele in 1949 in Argentinië. Hij leeft onder diverse schuilnamen en wordt financieel gesteund door zijn familie in Duitsland, die een goedlopende fabriek hebben. In Buenos Aires zijn de daar gevestigde SS'ers ervan overtuigd dat hun droom, een Vierde Rijk, te stichten nog waarheid zal worden. Perón staat welwillend tegenover hen en legt ze geen duimbreed in de weg.

Duitsland is eerst druk met de wederopbouw, maar na verloop van tijd wordt de jacht op gevluchte nazi-kopstukken geopend. Mengele gaat ervan uit dat hij veilig is. In eigen ogen deed hij slechts wetenschappelijk onderzoek. Al snel komt hij erachter dat hij op de lijst van gezochte oorlogsmisdadigers staat en voelt zich nergens meer veilig. De klopjacht op hem komt een aantal keer heel dichtbij. Dertig jaar later overlijdt hij, nog steeds vrij, onder mysterieuze omstandigheden en wordt als Wolfgang Gerhard begraven.

Het boek is geschreven vanuit het perspectief van Mengele en laat een man zien die tevreden is met zichzelf. Hij heeft geen mensen naar de gaskamer gestuurd, maar er juist van gered. Dat hij hen daarna martelde en medisch onderzoek op zijn slachtoffers, veelal tweelingen, verrichtte, was alleen om kennis te vergaren. Met deze opzet lijkt het dat Olivier Guez begrip op wil roepen voor Mengele, hem menselijk wil maken. Maar uit de scene waarin zijn zoon Rolf bij hem op bezoek is, blijkt het tegendeel. Dan komt de ware aard van Mengele naar boven. Hij is en blijft een nazi, met alle daarbij behorende denkbeelden.

De verdwijning van Josef Mengele bestaat uit twee delen en een epiloog.

Het eerste deel is een beschrijving van de plaatsen waar Mengele in Zuid-Amerika woonde, wat hij deed en met welke mensen hij omging, direct of indirect. Mengele vertelt wat hem overkomt.

In het tweede deel leer je de gedachten, angsten en hoogmoed van Mengele kennen. Hier komt goed naar voren dat hij een vervelende en narcistische psychopaat was.

In de epiloog wordt de intensieve klopjacht op Mengele beschreven en komt men er eindelijk achter dat hij dood is. De botten worden opgegraven om vast te stellen dat ze van Mengele zijn en in maart 2016 aan de Braziliaanse medische wetenschap geschonken.

De schrijfstijl van het boek is objectief en informatief, duidelijk geschreven door een journalist. In een aantal terugblikken lees je over de achtergrond van Josef Mengele.

Het boek bevat weinig dialogen, wel monologen.

Sjaak

Na de tweede wereldoorlog wist Josef Mengele, 'de Engel des Dood' van Auschwitz, naar Zuid-Amerika te vluchten. Het boek neemt je als het ware mee op zijn vlucht. Vanuit het perspectief van Mengele wordt beschreven hoe zijn vlucht er uit zag en welke gedachten Mengele daarbij had. Afwisselend wordt je dan op het verkeerde been gezet. Enerzijds leest het boek als een roman, maar tegelijkertijd (en anderzijds) wordt je geconfronteerd met de bizarre denkbeelden van Mengele die zijn vreselijke daden vergoelijkt. Het is verbazingwekkend om te lezen hoeveel mensen Mengele hebben geholpen en medewerking hebben verleend om hem buiten zijn rechtsvervolging te houden. In dat opzicht is het boek van Olivier Guez heel interessant om te lezen.

Positief aan het boek vond ik de verteltrant. Je wordt deelgenoot van het leven van Mengele in Zuid-Amerika en dat leest als een trein met de nodige eyeopeners. Minder vond ik de passages over de politieke achtergronden van bepaalde leiders van Zuid Amerikaanse landen (bijvoorbeeld Perron). Dat vergt toch enige voorkennis, dan wel opzoekwerk.

Al met al vond ik het zeer lezenswaardig en fascinerend boek dat mij is bijgebleven.

Josine

Niemand weet natuurlijk precies wat er in het hoofd van Josef Mengele om is gegaan tijdens zijn leven. Wat bezielde de man om gruweldaden uit te voeren in zijn tijd als kamparts van concentratiekamp Auschwitz in de Tweede Wereldoorlog? Hoe ervaarde hij de jaren erna, ondergedoken op een boerderij en uiteindelijk op de vlucht naar Argentinië? En hoe sleet de 'Engel Des Doods' zijn laatste jaren in Brazilië?

Olivier Guez probeert met dit boek een antwoord te geven op deze vragen. Ik raakte bij het lezen van de achterflap enigszins misleid, omdat het boek een roman en 'krachtig en spannend' wordt genoemd. Goed, de schrijver heeft de romanvorm gebruikt om de lege gaten in de geschiedenis van Mengele op te kunnen vullen, maar ik vind het meer een geromantiseerde geschiedvertelling, dan een pakkend meeslepend verhaal; dat wat ik versta onder term 'roman'.

De uitgebreide research van Guez werpt echter wel zijn vruchten af en 'De verdwijning van Josef Mengele' geeft echt wel een op feiten onderbouwd idee van wat de man na zijn vlucht heeft meegemaakt en doorstaan in Zuid-Amerika. Met name de schriftjes en vele brieven die Mengele heeft geschreven, zijn een goede bron gebleken. Guez heeft deze niet zelf kunnen inzien, maar wel gebruik gemaakt van bronnen die hier weer over schrijven.

Uiteindelijk voelt het zo ook een beetje: een vertelling die al door meerdere handen is gegaan. Een verhaal op basis van een bron van een bron over de geschiedenis. Het is een opsomming van feiten en de gaten ertussen zijn opgevuld met clichématige fictie. Voor mij had dit boek meerwaarde gehad als Guez dit als non-fictie had geschreven. Hij had terug kunnen grijpen op hoe de situatie waarschíjnlijk moet zijn geweest voor Mengele, in plaats van proberen in zijn schoenen te gaan staan en dit dramatisch te verwoorden. Ik zat nu klem tussen een interessante biografie en een flauw romandrama. Enigszins teleurstellend.

  • Meulenhoff is onderdeel van samenwerkende uitgeverijen Meulenhoff Boekerij